Di tích nhà thờ Tộc Huỳnh

Nhà thờ tộc Huỳnh hiện nay ở khu dân cư Đa Mặn I, phường Bắc Mỹ An (nay là phường Khuê Mỹ), quận Ngũ Hành Sơn, cách trung tâm thành phố Đà Nẵng về phía đông nam khoảng 14km.


Để đến di tích chúng ta có thể đi bằng nhiều phương tiện như ô tô, xe máy, xe đạp… Nếu xuất phát từ trung tâm thành phố Đà Nẵng khi đi qua cầu Tuyên Sơn, chúng ta đi theo cầu Lê Văn Hiến đi khoảng 1km, thì đến ngã ba đường Lê Văn Hiến và K.20, từ đây chúng ta rẽ phải đi theo đường bê-tông, đi khoảng hơn 500m thì đến di tích.

Hiện nay, dựa theo tài liệu văn bia còn lưu giữ tại nhà thờ, thì nhà thờ tộc Huỳnh ở khối Đa Mặn I, phường Bắc Mỹ An đã được con cháu trong Hội đồng gia tộc xây dựng vào những năm cuối thế kỷ thứ XIX để thờ các vị Tiền Hiền, Hậu Hiền của gia tộc.

Về nguồn gốc tộc Huỳnh, theo các cụ cao niên trong hội đồng gia tộc cho biết thì có nguồn gốc tại làng Mỹ Lợi, tỉnh Thừa Thiên Huế, khi các vị tiền hiền của gia tộc đến định cư lập nghiệp ở đây vào thế kỷ XVII (1669). Đến những năm giữa thế kỷ XVIII (1765) thì con cháu đã di cư vào sinh sống tại xóm Đa Mặn thuộc làng Khuê Bắc, huyện Hòa Vang, nay thuộc khối Đa Mặn I, phường Bắc Mỹ An, quận Ngũ Hành Sơn. Nhà thờ được xây bằng gạch, mái lợp ngói âm dương, năm 1994 nhà thờ được sửa chữa tôn tạo lại và tồn tại đến ngày nay.

Trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, nhà thờ tộc Huỳnh là một trong những địa điểm, cơ sở hoạt đọng cách mạng của địa phương, tại đây đã diễn ra các sự kiện lịch sử sau:

- Thời kỳ kháng chiến chống Pháp

Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945 thành công ít lâu sau thực dân Pháp trở lại xâm lược nước ta một lần nữa, hưởng ứng lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến của Bác Hồ, nhân dân Đa Mặn nói riêng, nhân dân Bắc Mỹ An nói chung đã cùng với nhân dân cả nước đứng lên chống Pháp. Lúc bấy giờ lãnh đạo cấp trên và địa phương đã chọn xóm Đa Mặn, nơi có địa thế thuận lợi để hoạt động bí mật, xây dựng tổ chức và lực lượng, chuẩn bị kháng chiến lâu dài chống thực dân Pháp. Trong số những cơ sở bí mật tại địa phương, thì nhà thờ tộc Huỳnh cũng được chọn làm nơi hoạt đọng bí mật, năm 1946 nhân dân địa phương đã đào hầm bí mật tại nhà thờ để che dấu cán bộ, cất giữ tài liệu, làm nơi hội họp quan trọng và kết nạp đảng viên, lúc bấy giờ có các đồng chí như Trần Viết Thắng chủ tịch Ủy ban kháng chiến xã Hòa An, Trần Văn Hoa, Phan Xuân là những cán bộ nòng cốt của Đảng, đã ăn ở dưới hầm bí mật và hoạt động lãnh đạo phong trào cách mạng tại địa phương. Từ năm 1949-1955 là những năm ác liệt của cuộc kháng chiến chống Pháp nhà thờ tộc Huỳnh vẫn là cơ sở vững vàng để cách mạng hoạt đọng, thời kỳ này có các đồng chí như Trần Văn Hoa, Nguyễn Xuân Diệp, Huỳnh Kim Anh, Huỳnh Nghệ, Huỳnh Hữu Nỳ và Trần Cảnh Thùy đã hoạt động tại đây.

- Thời kỳ kháng chiến chống Mỹ:

Sau khi hiệp định Giơ-ne-vơ được ký kết, đế quốc Mỹ đã thay chân thực dân Pháp, tiếp tục dã tâm xâm lược nước ta, xâm chiếm miền Nam, tấn công miền Bắc. Để thực hiện ý đồ trên, đế quốc Mỹ đưa Ngô Đình Diệm lên nắm chính quyền, lập ra chính phủ bù nhìn thân Mỹ, phá vỡ hiệp định Giơ-ne-vơ, tiền hành các chiến dịch “Tố cộng”, “Diệt cộng”, truy lùng và bắn giết các Đảng viên, cán bộ và quần chúng trung kiên. Ở Mặn Đa cơ sở đảng phải chuyển vào hoạt động bí mật.

Cuối năm 1959, khi nghi quyết 15 của Ban chấp hành Trung ương Đảng ra đời đã soi sáng con đường đấu tranh vũ trang mới giành được độc lập tự do cho Tổ quốc, từ đây phong trào cách mạng của thành phố nói chung của địa phương Đa Mặn và Bắc Mỹ An nói riêng dần được hồi sinh.

Đầu năm 1961, khi Thành ủy Đà Nẵng cử đòng chí Phạm Thị Bé (bí danh Năm cao) về Đa Mặn nắm lại các cơ sở quần chúng, xây dựng lực lượng vũ trang, lực lượng chính trị, thì phòng trào cách mạng ở Đa Mặn cũng bắt đầu phát triển, hình thành “căn cứ” hay còn gọi là “lõm chính trị” hết sức quan trọng sát nách trung tâm thành phố Đà Nẵng, nơi cơ quan đầu não của chính quyền tay sai miền Nam Việt Nam đang chiếm đóng. Lúc bấy giờ ở Đa Mặn đã tổ chức được một lực lượng du kích gồm 3 đòng chí Hồ Như, Hồ Mật và Nguyễn Thị Được (còn có tên là Nguyễn Thị Rẫm) do đồng chí Được làm tổ trưởng kiêm Bí thư Chi bộ, dưới sự lãnh đạo trực tiếp của đồng chí Nguyễn Duy Hưng - thường vụ Tỉnh ủy và đồng chí Đặng Tiến - thường vụ Thành ủy Đà Nẵng.

Năm 1962 nhiều cơ sở ở Đa Mặn đã bắt đầu đào hầm bí mật để che chở nuôi dấu cán bộ lãnh đạo của Thành ủy và Quận ủy Quận 3 Đà Nẵng về hoạt động chỉ đạo phòng trào cách mạng trên địa bàn thành phố, trong số đó có nhà thờ tộc Huỳnh. Đồng chí Nguyễn Thị Được lúc bấy giờ làm Bí thư chi bộ K.20 đã cùng tổ du kích Đa Mặn thường họp tại nhà thờ, tu sửa lại các hầm bí mật trong bụi tre sau vườn thuộc khu vực của nhà thờ để số anh em quân sự ẩn nấp. Nơi đây là chỗ hội họp của các đồng chí Quận ủy gồm đồng chí Nguyễn Hữu Thông - Bí thư Quận ủy Quận 3, đồng chí Trung Kiên và đồng chí Trần Chanh - quận ủy viên và một số cán bộ du kích.

Đồng chí Nguyễn Duy Hưng - lúc bấy giờ là Thường vụ Thành ủy, Thường vụ Đặc Khu ủy Quảng Đà cũng ở tại hầm bí mật của nhà thờ để cùng với các đồng chí Quận ủy Quận 3 họp chỉ đạo phong trào cách mạng của thành phố.

Đồng chí Nguyễn Ngọc Phỉ, nguyên Bí thư Quận ủy Quận 3, nguyên Phó tham mưu Trưởng mặt trận Quảng Đà cũng đã ở tại nhà thờ tộc Huỳnh trong những năm tháng ác liệt nhất của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, vì nơi đây là địa điểm an toàn và bí mật tuyệt đối để hoạt động chỉ đạo phong trào cách mạng của địa phương.

Đồng chí Nguyễn Văn Lợi, Chỉ huy Trưởng chính trị, Ủy viên Ban chấp hành tỉnh Đảng Bộ QN- ĐN, Quận trưởng, Phó Bí thư Quận ủy Quận 3, đồng chí cũng đã trực tiếp ở Đa Mặn - Bắc Mỹ An trong những năm kháng chiến chống Mỹ để chỉ huy, chỉ đạo phong trào cách mạng, đồng chí cũng đánh giá và xác nhận nhà thờ tộc Huỳnh Văn có nhiều thành tích trong kháng chiến, góp phần tích cực xây dựng “căn cứ lõm chính trị” tại Đa Mặn.

Đồng chí Huỳnh Thị Yến - Nguyên Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Quận Thanh Khê, lúc bấy giờ là nữ giao liên, quyền Bí thư Quận đoàn Quận 3, đồng thời là người con quê hương, cũng đã ăn ở sinh hoạt, cảnh giới che giấu cán bộ lãnh đạo Thành ủy theo chị Yến nhà thờ này còn để cán bộ địa phương, đoàn thể địa phương tổ chức hội họp như chi đoàn, Ban điều hành thiếu niên, ngoài ra không hội họp ở nhà nào khác vì sợ bị lộ và nơi đây cũng là nơi để đồng chí Bi thư Quận ủy Quận 3 gặp các đồng chí là cơ sở ở Đà Nẵng về. Còn đống chí Huỳnh Thị Thu Hường trong những năm 1963 - 1965 làm công tác thanh niên ở Quận 3, tham gia xây dựng cở sở hợp pháp và lực lượng biệt động thành Đà Nẵng, chị Hường cũng đã từng ở đây, hướng dẫn huấn luyện cho Thanh niên hoạt động vũ trang, hầm bí mật sau vườn nhà thờ là nơi ẩn nấp mỗi khi giặc càn quét và do đồng chí Huỳnh Bướm phụ trách.

Với những sự kiện lịch sử đã nêu, cho thấy nhà thờ tộc Huỳnh trong suốt hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ là một trong những cơ sở cách mạng vững chắc ở Đa Mặn, đã thể hiện ý chí và lòng quyết tâm của người dân Đa Mặn đối với sự nghiệp cách mạng của Đảng, một lòng trung thành, kiên trung đoàn kết đấu tranh chống quân thù để giành độc lập tự do.

Nhà thờ tộc Huỳnh đã được con cháu trong Hội đồng gia tộc sửa chữa, tôn tạo lại vào năm 1994, hiện tại nhà thờ được xây bằng gạch, mái lợp ngói móc, kết cấu kiện kiến trúc gỗ bên trong nhà thờ gồm có 04 cây cột cái, 02 bộ vì kèo, xuyên trính, ruôi, mè và đòn tay, không chạm trổ hoa văn, kiến trúc đơn giản.

Nhà thờ quay mặt về hướng đông, giáp với đường làng (nay đã được bê tông hóa) và đồng ruộng, phía tây giáp với nhà ông Huỳnh Tự, phía bắc giáp với nhà ông Sành và phía nam giáp với nhà ông Huỳnh Kim Tương. Toàn bộ khuôn viên nhà thờ có chiều dài 11,2m rộng 10,4m, hai bên hông phía trước nhà thờ có hai miếu thờ, kích thước (1m x 1,2m). Trước sân nhà là bức bình phong, có chạm nổi hình Lân, Hổ, phần trang trí kiến trúc bên ngoài nhà thờ không có gì đặc sắc, xung quanh là tường xây bao bọc, chỉ chừa một cổng chính để đi vào nhà thờ, bên trong nhà thờ có đặt 03 bàn thờ để thờ các vị hiền tiền, hậu tiền của tộc Huỳnh Văn.

Còn các căn hầm bí mật trước đây nằm phía sau vườn nhà thờ bên cạnh các bụi tre, nay đã bị vùi lấp, không còn thấy giấu vết, hiện ở sát bên cạnh gian nhà bếp của hộ ông Huỳnh Kim Tương.

Hiện nay, di tích còn lại một số di vật sau: 02 Liễn đối được làm năm Bảo Đại thứ 19 (1944), 01 Hoành phi “Xuân thủy mãn trạch” lập năm Bảo Đại 19 (1944), 04 Bia ký nói về đóng góp tiền xây dựng nhà thờ trong đó: 01 Bia lập năm Thành Thái (năm Kỷ Dậu), 01 Bia lập năm Duy Tân thứ 3 (1909), 02 Bia lập năm Bảo Đại thứ 4 (1929).

Di tích nhà thờ tộc Huỳnh, ngày nay là một trong những di tích lịch sử cách mạng tiêu biểu của phường Bắc Mỹ An nói riêng, thành phố Đà Nẵng nói chung. Nơi đã trực tiếp nuôi đấu, che chở các đồng chí lãnh đạo của Thành ủy Đà Nẵng, Quận ủy Quận 3 và các đồng chí cán bộ du kích địa phương trong suốt những tháng năm khó khăn, ác liệt nhất của hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ.

Nơi đây, còn là bằng chứng sinh động, thể hiện ý chí đấu tranh kiên cường, bền bỉ nhưng vô cùng vẻ vang của nhân dân Đa Mặn, góp phần vào thắng lợi chung của toàn dân tộc, đưa sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc đến ngày thắng lợi hoàn toàn vào mùa xuân năm 1975.

Di tích Nhà thờ tộc Huỳnh đã được xếp hạng di tích cấp thành phố năm 2005