Di tích khu mộ 45 em học sinh Trường tiểu học Mân Quang

Di tích khu mộ 45 em học sinh Trường tiểu học Mân Quang

Trường tiểu học Mân Quang (là tên gọi trước đây của một ngôi trường làng thuộc thôn Mân Quang, xã Hoà Lâm, huyện Hoà Vang. Trên địa điểm của ngôi trường - hiện nay là khu mộ của 45 em học sinh).

Di tích khu mộ 45 em học sinh Trường tiểu học Mân Quang hiện ở tại khối phố Mân Quang, phường Hoà Quý, quận Ngũ Hành Sơn, cách trung tâm thành phố về phía Đông - Nam khoảng 15km.

Trong chiến lược “chiến tranh cục bộ” ở miền Nam và chiến tranh phá hoại miền Bắc, Đà Nẵng nói chung và Hoà Vang nói riêng đã trở thành mục tiêu đổ bộ và tấn công đầu tiên của quân xâm lược Mỹ. Nhân dân các xã của huyện Hoà Vang tập trung đào hầm, đào giao thông hào, chuẩn bị tinh thần cho cuộc kháng chiến. Gần nơi đào giao thông hào là trường tiểu học Mân Quang

Lúc 10 giờ ngày 16/03/1965, máy bay địch đã thả bom, san bằng hết toàn bộ khu vực quanh trường tiểu học Mân Quang, làm cho 45 em học sinh của trường chết tại chỗ, chỉ còn 2 học sinh sống sót (đó là em Lê Thái và Trần Quốc Thông). Sau sự oanh kích của 4 chiếc máy bay phản lực, nhân dân Mân Quang đã tập trung đào bới, tìm kiếm các em. Thi hài các em đã được thân nhân và nhân dân địa phương mai táng tại thôn Khái Tây.

Từ ngày bị giết hại đến trước ngày 29/03/1975 (ngày giải phóng thành phố Đà Nẵng), địch đã 7 lần cho quân càn quét và cho xe cày ủi những ngôi mộ này. Trước sự đấu tranh và giữ gìn của nhân dân địa phương, mộ của 45 học sinh Mân Quang vẫn bình yên.
Năm 1994, Uỷ Ban nhân dân tỉnh Quảng Nam- Đà Nẵng (cũ) chủ trương di dời và xây dựng lại mộ cho các em với sự phối hợp của Uỷ Ban nhân dân huyện Hoà Vang, Công ty Xuất nhập khẩu Quảng Nam, Ban chấp hành quân sự tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng và trường tiểu học Hoàng Văn Thụ Đà Nẵng. Mộ các em được di dời về mai táng trên nền trường học cũ, nơi địch đã thả bom để làm nơi ghi dấu tội ác dã man của giặc Mỹ.

Hiện Khu mộ có chiều dài khoảng 25m, rộng khoảng 12m, có 2 trụ cổng và tường xây xung quanh. Bên trong có nhà thờ, bia tưởng niệm. Từ ngoài cổng đi vào, mộ các em được chia làm 2 dãy, chính giữa là lối đi được lát gạch, dãy bên trái có 23 ngôi mộ, dãy bên phải có 22 ngôi mộ, mộ được xây gạch và tô xi măng, kích thước mỗi mộ (0,50m x 1m), được quét vôi màu vàng. Cuối các dãy mộ là nhà lưu niệm có diện tích khoảng 20m2 - là nơi đặt bàn thờ để thờ chung các em. Bên cạnh nhà lưu niệm là tấm bia có chiều cao khoảng 3m, chiều ngang 1m, đặt trên một bệ xi măng cao 2m, giữa lòng bia có ghi: "Bia tưởng niệm 45 học sinh trường Mân Quang - ngày 16/3/1965". Phía bên trái tấm bia là mô hình một quả bom được đúc bằng xi măng, sơn đỏ. Trước đây, ở phía trước cổng khu mộ còn lại một hố bom, nhưng thời gian đã qua đã bị lấp để mở rộng thêm phần không gian phía trước cổng để đón khách tham quan.

Di tích trường tiểu học Mân Quang trong những năm đã qua đã được nhiều đoàn khách trong nước và quốc tế đến thăm viếng. Di tích đã góp phần rất thiết thực trong việc giáo dục tinh thần yêu nước, ý chí căm thù giặc cho các thế hệ trẻ địa phương.

Di tích khu mộ 45 em học sinh trường tiểu học Mân Quang từ trước đến nay đã được Uỷ ban nhân dân phương Hoà Quý và ngành văn hoá địa phương trân trọng giữ gìn và tôn tạo. Hằng năm các ngôi mộ được quét vôi, hương khói. Bên cạnh đó phường cũng tổ chức cho nhiều đoàn học sinh đến thăm viếng.

Di tích Khu mộ 45 em học sinh trường tiểu học Mân Quang đã được xếp hạng là di tích cấp thành phố.